Vaste planten zijn de versierders van de tuin. Hun enorme variatie in kleuren, vormen en eigenschappen levert enorm veel combinaties en toepassingsmogelijkheden op. Ook al bloeien de meeste vaste planten een korte tijd, daarna hebben weer andere soorten hun bloeiperiode.
Altijd feest
Vaste planten zijn verrassend veelzijdig. Er
zijn vaste planten die bijzonder heerlijk geuren, of die vlinders lokken en die geschikt
zijn om te gebruiken in de keuken of als snijbloem. Met vaste planten in de tuin in het
dus altijd feest.
Wat is een vaste plant?
Met een vaste
plant bedoelen we een kruidachtige plant, met niet verhoutende stengels. Vaste planten
overleven met ondergrondse wortels en vormen boven de grond ieder jaar opnieuw stengels,
bladeren, bloemen en zaad. De meeste vaste planten sterven in de herfst bovengronds af
en overwinteren ondergronds. Ieder jaar komen ze groter terug.
Ze breiden zich op
allerlei manieren in de breedte uit, maar doordat de meeste steeds bovengronds
afsterven, blijven ze ieder jaar wel even hoog. Overigens worden er steeds meer soorten
aangeboden die ’s winters groen blijven en niet bovengronds afsterven, maar die wel
kruidachtig zijn.
Bloeitijden
Het assortiment vaste
planten is het breedste van alle plantengroepen en wordt ieder jaar ruimer. De
gemiddelde bloeitijd van een vaste plant is drie weken. Het hoogtepunt van de bloei valt
in de zomermaanden.
De klassieke vaste plantenborders in de tuinen bij de
grote buitenhuizen zijn altijd het mooist in juni en juli tot medio augustus. Daarna
wordt het een stuk minder fraai in zo’n border. In onze huidige tuinen willen we dat
voorkomen. En dat kan. Dat betekent: kiezen voor iets minder overdaad in een korte tijd,
een betere spreiding van de bloeitijden. Dat kan met vaste planten heel
goed.
Vaste planten in de border
De goede border wordt
zo ontworpen dat er in elk seizoen wel iets te beleven valt. Door de bloeitijden goed te
spreiden, ontstaan geen uitbundige massa’s kleur, maar wel voortdurende bloei. Het hangt
van de maat van de border af hoeveel kleur er tegelijk te genieten
valt.
Vaste planten vormen, samen met heesters, over het algemeen het
belangrijkste element in een border. Een goed beplantingsplan garandeert niet alleen in
de zomer een mooie bloeiende tuin. Er mogen geen ‘bloeigaten’ vallen doordat de meeste
planten hun hoogtepunt ongeveer tegelijk hebben gehad.
Vaste planten
in nazomer en herfst
Het voorjaar en de zomer zijn de glorietijden van
vaste planten, maar ook het najaar kan er flink door worden opgefleurd. In deze periode
valt de nadruk op vaste planten die vanaf de late zomer op hun mooist zijn. Dat zijn
bijvoorbeeld leverkruid (Eupatorium), duizendblad (Achillea) met varenachtig blad en
kogeldistels (Echinops).
In de herfst zijn sommige vaste planten nog volledig
op kleur, terwijl andere al mooie, warme herfstkleuren krijgen. Een mooie combinatie is
bijvoorbeeld Sedum met bergamot (Monarda) en duizendknoop (Persicaria). Asters zijn in
de beleving van veel mensen de herfstbloemen bij uitstek. Ze zijn er in tal van kleuren.
Schaduwplanten zijn meestal plantensoorten die van nature in de schaduw van bomen en struiken, vaak op de bosbodem, groeien. De situaties kunnen daar sterk verschillen.
Er wordt vooral onderscheid gemaakt tussen droge schaduwplekken en vochtige, koele, groeiplaatsen. Die verschillen zijn er ook in de tuin. Er is een enorm aantal vaste planten geschikt voor een schaduwtuin. Tuiniers hebben vaak moeite met het vinden van geschikte planten voor relatief droge schaduwplekken onder bomen. U vindt hieronder daarom ook soorten vermeld die daarvoor speciaal worden aanbevolen.
Er zijn maar weinig planten die echt diepe schaduw verdragen.
Daarom is het goed –
als dat kan – diepe schaduw wat te verminderen, door te snoeien bijvoorbeeld. Geef op
zeer droge plekken regelmatig water en breng organische mulch (compost) op de grond rond
de planten aan.
Vaste planten voor droge schaduwplekken (vaak onder bomen)
Vooral
veel bodembedekkende vaste planten voldoen erg goed. Uitstekende soorten zijn: het zich
vanuit de wortels uitbreidende lelietje-van-dalen (Convallaria majalis) met zijn
heerlijk geurende, witte bloempjes in de lente. De polvormende elfenbloem Epimedium ×
perralchium (er zijn meer geschikte soorten) bloeit geel en blijft ’s winters groen. De
tot 60 cm hoge Tellima grandiflora met klokvormige aren gele bloemen heeft harig, soms
wat paarsgetint groenblijvend blad. Ook het tranend hartje Dicentra formosa doet het
goed in droge schaduw en bloeit met knikkende donkerroze trossen bloempjes (‘Luxuriant’
is een uitstekende varieteit). Heel mooi is het labradorviooltje (Viola labradorica) met
paarsgroen blad en paarse bloemen in april-juni. Van de ooievaarsbekken zijn vooral
Geranium macrorrhizum (paarsrode bloemen) en Geranium nodosum (lilaroze bloemen) aan te
raden. Salomonszegel (Polygonatum multiflorum) doet het ook nog goed in droge schaduw.
Vaste planten voor vochtige, koele schaduwplekken
Dat zijn er
honderden. Enkele voorbeelden: alle tientallen soorten Hosta met hun prachtige bladeren
in tal van kleuren. Ook de fors groeiende Kaukasische vergeet-mij-niet (Brunnera
macrophylla) met zijn hemelsblauwe bloemen in april-mei groeit graag in de schaduw, net
zoals de meeste soorten nieskruid (Helleborus), waar ook de ’s winters bloeiende
kerstroos toe behoort. Heel bekende schaduwplanten zijn de rijkbloeiende soorten en
cultivars van longkruid (Pulmonaria) met witte, roze, rode of blauwe bloemen (veel
pasteltinten!). De bodembedekkende maagdenpalmsoorten (Vinca) bloeien wit, blauw of
paars in de periode maart-juni. Ook walstro-soorten (Galium) zijn goede bodembedekkers.
Lieve-vrouwebedstro (Galium odoratum) behoort er ook toe. Ten slotte zijn er uiteraard
tientallen soorten schitterende varens die graag in de schaduw groeien en vaak dichte
groepen kunnen vormen.
